درباره‌ی خط

درباره‌ی خط

انسان دوست داشت راوی هر آنچه می‌بیند باشد. به شکاری رفته بود و خرسی را از پای درآورده بود و میوه‌ای را از درختی رفیع برچیده بود. حال باید برای هر که می‌توانست روایت کند. این روایت آسان نبود. از جایی به بعد خسته می‌شد فراموش می‌کرد یا حتی فرصت روایتش را نداشت پس آن را می‌کشید تصویرش را روی دیوارها روی تخته روی زمین. می‌نوشت که دیگران تصویر آنچه او دیده است را ببینند. اما او نمی‌توانست هر چیزی را بکشد و نمی‌توانست با هر چیزی بکشد و روی هر چیزی بکشد. خط آمد. نوشتن آمد. روایت و تصویر آغاز خط بود.

با خط راحت‌تر می‌شد هر چیزی را روایت کرد و خط بهتر خطی بود که تصویر گویاتری از آنچه را بشر در ذهن داشت منتقل کند. این خط بود که روایت بشر را به بشر رساند و او را در تاریخ جاودانه کرد.

در یک نگاه کلی تاریخ بشریت به قبل از اختراع خط و بعد از آن دسته‌بندی می‌شود. به دورانی که خط و نوشته‌ای نبود دوران «ماقبل تاریخ» و به دورانی که خط و نوشتن بود «دوران تاریخی» می‌گویند. یعنی تاریخ از وقتی هویت گرفت که «نوشته» شد و این نوشتن و هویت تاریخی شدنی نبود مگر با خط. از روزی که خط آمد و نوشتن رونق گرفت روی هر چیزی می‌نوشتند و با هر چیزی می‌نوشتند؛ با سنگ روی سنگ تا ذغال و آهن روی دیواره‌های سنگی و صخره‌ها.

سال‌ها و قرن‌ها گذشت و عرق‌ها ریخته شد تا سنگ کاغذ شود و میخِ حکاکی قلم. کاغذ اگرچه ماناترین بسترِ نوشتن نبود ولی حمل‌شدنی و خوش‌دست بود و جایی نمی‌گرفت. بشر با خط می‌توانست رویاهایش و تصوراتش را به هر کسی برساند؛ به کسی که دور بود، به کسی که دیرتر می‌آمد و در آینده بود. نوشتن با کاغذ و قلم این را دست‌یافتنی‌تر می‌کرد. با این همه حتی قبل از اینکه کاغذ و قلم رایج شود حساسیت روی چگونه نوشتن بود و خوانا و تصویری نوشتن دغدغه بود؛ به آن نشان که انگیزه‌ی تلاشی که بشر را به اختراع قلم رساند خوانا نوشتن بود؛ اینکه با چیزی قلم بزند که آسان‌تر بنویسد و بهتر دیده و خوانده شود؛ ماندگار باشد و هر کسی را از آن بهره‌ای باشد. مهم بود که نوشته را بتوانند خوب بخوانند و درکش کنند و از تماشای آن لذت ببرند. بشر به کاغذ و قلم رسید اما هنوز راه پر فراز و نشیب نگاشتن و تصویر کردن ادامه داشت و این تازه ابتدای خط بود. ذات هنردوست آدمی قلم را روزبه‌روز دل‌فریب و ظریف‌تر کاغذ را خوش‌رنگ و ماناتر و خط را خواندنی چشم‌نوازتر می‌خواست.

گذشت و روز‌به‌روز زبان بشر پرمایه‌تر شد و واژه‌ها ورزیده شدند. خط هم با گسترش زبان شکیل‌ شد و برای خود هویتی یافت. با کمک زبان و و نگاشتن آن به خط خوش بشر توانست دریچه‌ای از ذهن خود به ذهن دیگران باز کند. دیگر همه دوست داشتند بتوانند بنویسند و بخوانند تا دریچه‌هایی بیشتری را دیده و دریافته باشند.

نوشتن و خواندن کاری خاص و آموختنش رویای دست‌یافتنی هر کسی نبود. باید از طبقه‌ای خاص می‌بودی تا می‌توانستی خواندن و نوشتن بهره‌ای ببری و بالاتر از آن باید استعداد و تلاشی می‌داشتی تا در این اندک خط‌دانان بهتر و خاص‌تر می‌نوشتی. قرن‌ها گذشت تا این سد نابرابری فرو بریزد و همه بتوانند جرعه‌نوش دریای نوشته‌ها باشند. اینجا بود که فهمیدند تنها نوشتن و خواندن هنر نیست. خوب نوشتن هنر است. خوب نوشتن هم از دل واژه و قلم می‌آمد. واژه را باید از دل نوشته‌ها بیرون می‌کشیدی و بسیار می‌خواندی تا خوب بدانی و قلم را باید سال‌ها در دست می‌فشردی تا خوش بنویسی. خوبیِ واژه و خوشیِ خط هنر بلندمرتبه‌ای بود که هر کسی را به آن راهی نبوده و نیست.

روزگاری فقط اشراف‌زادگان و درباریان نوشتن و خواندن می‌دانستند و حالا هر چه می‌گذرد از عده‌ی آنانی که نمی‌توانند بخوانند و بنویسند کمتر می‌شود. با این همه هرچه می‌گذرد بر آنان که می‌تواند زیبا و خوش‌خط بنویسند افزوده‌ نمی‌شود. شاید بشود گفت کمتر هم می‌شود. خط خوش راه میان‌بری ندارد. عرق و همت می‌خواهد. در روزگاری که کاغذها نه با قلم و دوات که با کمک جوهر چاپگرها سیاهه می‌شوند خط خوش کیمیاست و آن‌که خط خوش دارد کیمیاگر. خط تصویر روح خطاط آن است خطی که از قلب و جان او برآمده و گویای نهفته‌هاست.

نه رویای نوشتن که روزی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید که دیگر حتی زمان آن گذشت که کاغذ و قلم برای هر کسی مهیا نبود. در روزگار ما حتی اگر کاغذ و قلم هم در دسترس نباشد به مدد فناوری می‌توان در رایانه‌ها و گوشی‌های همراه صدها خط نوشت و به دیگران رساند. صفحه‌ای را به کمترین توان لمس می‌کنی و واژه‌ها را در مجاز حک می‌کنی. نه قلمی و نه کاغذی و نه مهارتی و تلاشی. اما خط مسیر اعتلای خود را می‌گشاید و پیش می‌رود. روزبه‌روز هنری‌تر و زیباتر می‌شود و خواستنی‌تر و خاص‌تر.

نوشته شده در 1396-12-07 توسط درباره‌ی خوشنویسی 0 303

مقالات مرتبط

درباره هدیه خوشنویسی

هدیه دادن فرایندی دارد که هر اهل ذوقی بر اساس محبتش به دیگران آن را طی می‌کند. تنها انتخاب هدیه مهم نیست و چند نکته...

نگاهی گذرا به تاریخ خوشنویسی ایران از آغاز تا کنون

تا دو‌ قرن بعد از اسلام نیز خط به همان شکل ابتدایی خود به‌کار می‌رفت تا اینکه ایرانی‌ها برای اولین بار در پی تحول در...

نظر خود را به اشتراک بگذاریدپاسخ دهید

شما باید وارد شوید تا بتوانید نظر دهید.

آخرین نظرات

بدون نظر

جستجوی بلاگ

برچسب‌ها

مقایسه 0