راهنمای مجموعه‌داران آثار خوشنویسی اسلامی

راهنمای مجموعه‌داران آثار خوشنویسی اسلامی

وضعیت ظاهری اثر مهم است

A-Folio-from-an-Indian-medieval-Qur-an-manuscript-Sultanate-India-15th-Century

تصویر فوق مربوط به صفحه ای از نسخه خطی قرآن کریم متعلق به قرن پانزدهم در هندوستان می باشد. حاشیه های قرآن با گذر زمان و پوسیدگی از بین رفته است اما آیات قرآن و تذهیب پیرامون آن به طور کامل حفظ شده است.

استفاده از پودر طلا و رنگدانه های طبیعی باعث شده تا رنگهای به کار گرفته شده در کتابت قرآن، کیفیت خود را از دست ندهد. همچنین استفاده از کاغذ بسیار مرغوب باعث شده تا جلای صفحات با گذشت زمان از بین نرود.

خوشنویسی بیهاری که با استفاده از رنگدانه های طبیعی و قوی انجام می شود، از ایالتی به نام بیهار در شرق هندوستان نشأت می گیرد. از مشخصات بارز این سبک خوشنویسی می توان به استفاده از رنگ های طلایی، آبی و مشکی اشاره کرد. همچنین انتهای حروف نوشته شده در این سبک به شکل سر شمشیر می باشد.

با توجه به کیفیت بسیار عالی و زیبایی های فراوان این نسخه خطی که به خوبی حفظ شده اند، می توان تصور کرد که بازکردن قرآن در قرن پانزدهم در هندوستان چه حس فوق العاده ای داشته است.

از زوایا و منحنی‌ها به عنوان سرنخ استفاده کنید

کارشناسان هنری و متخصصان عرصه خوشنویسی همواره تلاش کرده اند تا تعدادی از انواع گوناگون نسخ خطی را به طور رسمی تعیین و یا کدگذاری کنند.

بر اساس سبک های موجود، نسخ خطی را می توان به دو گروه اصلی تقسیم بندی کرد؛ نسخی که از خطوط مستقیم و زاویه دار استفاده می کنند و نسخی که از خطوط منحنی و قوس دار استفاده می کنند.

خط مستقیم و زاویه دار مانند خط کوفی بیشتر جهت کتابت قرآن و کارهای تزئینی در بناها و عمارات استفاده می شد. اما رفته رفته، خطوط منحنی و قوس دار جایگزین خط زاویه دار شدند.

خطوط ششگانه و یا اقلام سته به عنوان خطوط اصلی در خوشنویسی اسلامی به شمار می روند که همگی از حرکت های مدور و قوس دار استفاده می کنند. خطوط ششگانه که در خوشنویسی امروز نیز مورد استفاده قرار می گیرد عبارتند از محقق، ریحان، ثلث، نسخ، رقاع و توقیع.

در تصویر زیر، قرآنی متعلق به قرن پانزدهم دیده می شود که از دو سبک متفاوت برای کتابت آن استفاده شده است. خط محقق در نوشتن بخش های بزرگ و درشت و خط ثلث در کتابت قسمت های کوچکتر. این طرح بیشتر در مناطقی از آناتولی، مصر و حتی ایران رایج است.

Quran-section-juz-ottoman-anatolia-or-mamluk-egypt-th-century-juz-xxiii-new

خوشنویسی در هرجا!

شاید بتوان گفت دلیل آنچه امروز خوشنویسی اسلامی از دیگر هنرهای اسلامی در نزد مردم احترام و محبوبیت بیشتری دارد، اولین وحی و آیه ای بود که از جانب پروردگار بر حضرت محمد (ص) نازل شد.

ایجاد سنگ نوشته و کتیبه در مساجد و زیارتگاه ها، مانند آنچه پیشتر در گنبد صخره در اورشلیم قرار داشت، از اوایل قرن هشتم آغاز شد.

اگرچه خوشنویسی اسلامی بیشتر در تزئین نسخ خطی و مصنوعات مذهبی و مساجد به کار می رفت، اما زیبایی و لطافت سبک های مختلف خوشنویسی اسلامی باعث شد تا خیلی سریع، نسخه های خطی و خوشنویسی اسلامی در زمینه های غیر مذهبی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

در تصویر زیر یک ظرف طلا و نقره کاری شده نشان داده شده است که در نگاه اول شاید این سوال پیش آید که این ظرف چه ارتباطی با هنر خوشنویسی دارد. اما اگر کمی دقیق نگاه کنیم، متوجه می شویم که قسمت درونی ظرف با اشعاری از زبان فارسی و به خط نستعلیق تزئین شده است. این طراحی فوق العاده و استفاده از هنرهای مختلف، نشان دهنده دستان هنرمند استادی است که آن را تزئین کرده است.

A-gold-and-silver-decorated-steel-dish-North-India-19th-Century

یک اثر خوشنویسی می‌تواند به اندازه طلا ارزشمند باشد

تصویر زیر یک شمعدان را نشان می دهد که در نوع خود شاهکاری است متعلق به قرن چهاردهم. نوشته ای که در بدنه این شمعدان با استفاده از طلا، نقره و مس حک و تزئین شده است، نشان می دهد که این یک وسیله سلطنتی بوده است. اگرچه ارتفاع شمعدان حکاکی شده کمتر از 30 سانتی متر است، اما کیفیت و نحوه حکاکی و طراحی بر روی آن نشان می دهد که احتمالا برای تزئین کاخ و یا مسجد بزرگی مورد استفاده بوده است. بر روی آن نام سلطان یمن «الملک المجاهد سیف الدین علی» (1322 – 1363) دیده می‌شود. همانقدر که استفاده از طلا و نقره به این شمعدان قیمت داده است، خوشنویسی بینظیر بر روی آن نیز ارزش آن را دوچندان کرده است.

An-important-Rasulid-silver-and-copper-inlaid-brass-candlestick

خوشنویسی؛ گونه‌ای از هنر انتزاعی

پیش از پیدایش کاغذ و ورود آن به جهان اسلام، از پوست حیوانات و لوح های گلی برای کتابت قرآن استفاده می شد. زیبایی خطوط سیاه بر زمینه روشن و کرم رنگ، حس بسیار عمیقی را به بیننده القا می کند و باعث لذت بصری در هر انسانی می شود.

تصویر زیر یکی از اولین سبک های نوشتن در زبان عربی را نشان می دهد که امروز خواندن آن حتی برای بسیاری از عرب زبان ها سخت و دشوار می باشد.

کارکرد نوشتن نسخه های قرآن در آن زمان بیشتر برای افرادی بود که قبلا آیات قرآن را به خاطر سپرده بودند و تنها از آن به عنوان یادداشتی برای جلوگیری از فراموشی استفاده می کردند.

نگاه کردن به خطوط سیاه رنگ بر زمینه روشن که در برخی نقاط با لکه های طلایی رنگ نیز تزئین شده است، حتی بدون دانستن ترجمه و یا حتی خواندن متن، احساس معنوی عمیقی را به خواننده منتقل می کند.

A-Kufic-Quran-folio-Near-East-or-North-Africa-century

نام‌های بزرگ مهم است؛ به دنبال پیکاسوهای دنیای خوشنویسی باشید

تولید آلبوم هایی که متشکل از ترکیب آثار خوشنویسی و نقاشی های ظریف بود، یکی از باشکوه ترین تولیدات هنری شمال هندوستان و سرزمین ایران بود.

آثاری که در این آلبوم ها مورد استفاده قرار می گرفت، اغلب از منابع گوناگونی گرفته می شد که متعلق به زمان ها و مکان های مختلف بود.

صفحه آلبومی که در زیر نمایش داده شده است، یک رباعی بسیار معروف فارسی به خط نستعلیق را نشان می دهد. این قطعه مورد انتخاب بسیاری از اساتید خوشنویسی در قرن های شانزده و هفده بود.

An-album-page-a-Mughal-prince-after-a-lion-hunt-Mughal-India-early-to-mid-18th-century

در زیر این اثر امضای عبدالرشید دیده می شود که احتمالا منظور عبدالرشید دیلمی، خوشنویس صاحب نام درگاه امپراتوری مغول است.

این رباعی بعدها با استفاده از پودر طلا تزئین شد و در کنار تصویر یکی از شاهزادگان مغول در حالی که شیری را شکار کرده بود قرار گرفت. این نشان می دهد که خوشنویسی چگونه به عنوان یک هنر از مرزهای سیاسی و مذهبی عبور می کند و جای خود را در جهان اسلام و فراتر از آن تثبیت می کند.

از آنجا که خوشنویسی در جهان اسلام به طور سنتی بالاتر از نقاشی و تذهیب قرار گرفته است، بیوگرافی و سوابق فراوانی از خوشنویسان صاحب نام به ویژه از قرن پانزدهم به بعد در اختیار است.

امروزه آثار خوشنویسی که مزین به تذهیب می باشد محبوبیت بیشتری در نزد علاقه مندان و گردآورندگان این آثار دارد.

حواستان به امضای اثر باشد

طغرا نوعی از خوشنویسی است که بزرگان و پادشاهان جهان اسلام به وسیله آن مهر و امضا می کردند. امپراتوری های عثمانی، مغول و صفویان از این نوع امضا برای اجرای قوانین و ارسال نامه های محرمانه استفاده می کردند. تصویر زیر یک حکم حکومتی را نشان می دهد که به امضای سلطان محمود دوم عثمانی مهر شده است. نام و عنوان هر حاکم در امضایش، نشان از میزان قدرت و عظمت امپراتوری و یا کشوری داشت که بر آن حکومت می کرد.

An-Ottoman-firman-of-Sultan-Mahmud-II

هنرمندان معاصر را بشناسید

a-fine-arabic-calligraphic-panel-signed-ammar-al-munji-tunisia-mid-20th-century

سنت یادگیری خوشنویسی از استاد از اوایل قرن دهم آغاز و تا به امروز ادامه داشته است. یکی از معتبرترین و مشهورترین خوشنویسان تاریخ اسلام که شیوه ای نوین در خوشنویسی ابدا نمود، ابن بواب نام دارد که به عنوان استاد زمان خویش شناخته شد. در زمان امپراتوری عثمانی، اصل و نسب و دودمان هنرمندانی که در دربار استخدام می شدند، بسیار مهم و تاثیر گذار بود.

علیرغم اینکه قطعه ها و آثار تولید شده توسط استادان و هنرمندان باستانی از لحاظ قیمت، ارزش بیشتری دارند، اما آثاری که مربوط به قرن بیستم می شود، گزینه اول خریداران و گردآورندگان آثار هنری است، چرا که اغلب ارزان تر هستند و در شرایط بهتری قرار دارند. تصویر زیر اثر خطاط تونسی عمار المنجی می باشد. این اثر با استفاده از خط جلی ثلث که عمدتا مورد استفاده خطاطان و هنرمندان دوره امپراتوری عثمانی بوده است، نوشته شده است.

نوشته شده در 1397-05-19 توسط درباره‌ی خوشنویسی, آخرین مقالات 0 402

مقالات مرتبط

درباره‌ی خط

انسان برای روایت دیده‌ها و آموخته‌هایش نمی‌توانست هر چیزی را بکشد، با هر چیزی بکشد و روی هر چیزی بکشد. خط آمد. نوشتن...

نگاهی گذرا به تاریخ خوشنویسی ایران از آغاز تا کنون

تا دو‌ قرن بعد از اسلام نیز خط به همان شکل ابتدایی خود به‌کار می‌رفت تا اینکه ایرانی‌ها برای اولین بار در پی تحول در...

نظر خود را به اشتراک بگذاریدپاسخ دهید

شما باید وارد شوید تا بتوانید نظر دهید.

آخرین نظرات

بدون نظر

جستجوی بلاگ

برچسب‌ها

مقایسه 0